Ondernemingsvormen
De basiswet in Portugal die het vennootschapsrecht regelt, is de Código das Sociedades Comerciais (Commercial Code) nr. 262/86 van 2 september 1986 (inbegrepen herzieningen).
De voornaamste ondernemingsvormen zijn:

• Sociedade Anónima (SA); vergelijkbaar met de Nederlandse nv. Basisvereisten: maatschappelijk vermogen minimaal 50.000 euro in aandelen (acções), aantal aandeelhouders minimaal vijf.
• Sociedade por Quotas (afgekort als Limitada); vergelijkbaar met de Nederlandse bv. Vereisten: maatschappelijk vermogen minimaal 5.000 euro, verdeeld in 'quotas', in plaats van aandelen, van minimaal 100 euro per stuk of 2 procent van het aandelenkapitaal. In tegenstelling tot aandelen zijn de 'quotas' in dit geval niet vrij overdraagbaar. Er zijn minimaal twee oprichters (personen of entiteiten) vereist. De quotahouders zijn aansprakelijk tot het totale bedrag van het aandelenkapitaal. In geval van schulden of faillissement kunnen alleen de activa van de onderneming worden aangewend om crediteuren af te betalen. In de handelsnaam moet het woord 'limitada' worden opgenomen. In de praktijk is de Limitada de meest gekozen ondernemingsvorm, vooral geschikt voor kleine ondernemingen, gezien de weinig gecompliceerde beheers- en toezichtsvorm.
• Sociedade Unipessoal (SU); sinds eind 1996 bestaat ook de mogelijkheid een Limitada met slechts een aandeelhouder op te richten. Er zijn in principe geen verschillen met de gewone Limitada. De woorden 'Sociedade Unipessoal' moeten in de handelsnaam voorkomen, zodat duidelijk is dat het om slechts een aandeelhouder gaat.
• Sociedade em Nome Colectivo (SNC); vergelijkbaar met Nederlandse vennootschap onder firma. Deze ondernemingsvorm komt niet vaak voor.
• Sociedade em Comandita (SC) (simples of por acçoes); vergelijkbaar met de Nederlandse commanditaire vennootschap.
• Estabelecimento Individual de Responsabilidade Limitada, eenmanszaak (EIRL); vergelijkbaar met de Nederlandse eenmanszaak.

Naast deze ondernemingsvormen komen de volgende samenwerkingsvormen voor:

• Agrupamento Europeu de Interesse Económico - AEIE (European Economic Interest Grouping); deze ondernemingsvorm is geschikt voor bedrijven of particuliere ondernemers die overal binnen de Europese Unie hun commerciële activiteiten willen uitoefenen.
• Sociedades Coligadas - Consortium; het consortium is een joint venture tussen twee of meer individuele ondernemers of bedrijven en moet schriftelijk worden vastgelegd. De betrokken partijen verplichten zich om gezamenlijk bepaalde activiteiten uit te oefenen of projecten uit te voeren. Deze samenwerkingsovereenkomst komt in Portugal vaak voor bij de uitvoering van grotere projecten.

Branche (nevenvestiging)
Een buitenlandse onderneming met rechtspersoonlijkheid kan een branche beginnen in Portugal. Vereisten: geautoriseerde vertaling in het Portugees van de statuten van het moederbedrijf, evenals van het besluit van de directie tot het openen van een branche in Portugal. Daarnaast moet een wettelijke vertegenwoordiger van het moederbedrijf worden aangewezen om de branche lokaal te besturen. Andere bestuurs- of toezichthoudende organen zijn verder niet verplicht. In sommige gevallen kunnen grotere branches onderworpen worden aan een accountantsonderzoek. De juridische basis hiervoor is echter niet geheel duidelijk. Voor het oprichten van een branche bestaan geen minimumkapitaalvereisten.
Als een verdrag ter vermijding van betaling van dubbele belasting bestaat tussen Portugal en het land waar het moederbedrijf is gevestigd, moet de branche vennootschapsbelasting in Portugal afdragen. Wil het moederbedrijf geen vennootschapsbelasting in Portugal betalen, dan moet in plaats van een branche geopteerd worden voor een vertegenwoordigingskantoor. Wel is bij een branche in dit geval winstrepatriëring mogelijk zonder betaling van bronbelasting (withholding tax). Tussen Portugal en Nederland bestaat een verdrag ter vermijding van betaling van dubbele belasting. Meer informatie over dit verdrag:www.evd.nl/4921.

Vestigingsvoorschriften
Voor het oprichten van een bedrijf in Portugal moeten de volgende stappen worden gevolgd:

• Aanvraag van een certificaat van goedkeuring van de naam van het op te richten bedrijf bij het Nationaal Register van Collectieve Personen (Registro Nacional de Pessoas Colectivas - RNPC). Goedkeuring wordt verleend als zeker is dat de voorgestelde naam niet misleidend is wat betreft de activiteiten van het bedrijf en niet verward kan worden met de naam van een ander bedrijf dat al in Portugal is geregistreerd. Zodra goedkeuring is verleend, geeft het Nationaal Register van Collectieve Personen een voorlopig certificaat van registratie af.
• Afspraak bij een notariskantoor voor de voorbereiding van de statuten en vervolgens ondertekening van de akte van oprichting (escritura pública).
• Registratie bij de lokale belastingautoriteiten en melding van de start van de bedrijfsactiviteiten bij de Algemene Directie van Belastingen (Direcção Geral dos Impostos - DGCI).
• Registratie bij het Commerciële Handelsregister (Registro Comercial). Deze registratie gaat gepaard met definitieve registratie bij het Nationale Register van Collectieve Personen (RNPC) en publicatie van de akte van oprichting in de officiële staatscourant, Diário da República.
• Registratie bij een van de regionale diensten van Sociale Zekerheid (Segurança Social).

Door de overheid zijn diverse centra, Centros de Formalidades das Empresas (CFE's), opgericht die hulp bieden bij het oprichten van een bedrijf. De CFE's werken als een one-stop shop voor het informeren over, maar ook het daadwerkelijk afwikkelen van alle formaliteiten die verband houden met het oprichten van een bedrijf naar Portugees recht. Doel: de procedures zoveel mogelijk te vereenvoudigen en te versnellen. Door de efficiënte manier van werken duurt het oprichten van een bedrijf nu ongeveer drie weken (voorheen bijna een jaar). Dit wordt bereikt door het onder een dak bijeenbrengen van alle voor het oprichten van een bedrijf relevante instanties (Registro Nacional de Pessoas Collectivas voor het onderzoek en certificaat betreffende de firmanaam, notaris, directoraat- generaal voor Belastingen, Regionaal Centrum voor de Sociale Verzekeringen, Handelsregister en een bank). 

De regering Sócrates heeft sinds haar aantreden verschillende hervormingen doorgevoerd om de bureaucratie verder te verminderen.
Dankzij het systeem 'Empresa na Hora' kunnen bedrijven nu binnen een uur worden opgericht. Goedkeuring vooraf van de RNCP en de voltrekking van de 'escritura pública' is niet meer nodig. De identificatiekaart en het socialezekerheidsnummer worden ter plekke afgegeven. 
De gegevens van het bedrijf worden rechtstreeks doorgegeven aan de Belastingdienst. De gehele procedure kost 360 euro, exclusief de Portugese zegelbelasting (0,4 procent van het maatschappelijk kapitaal van het bedrijf). Zie voor meer informatie en loketten www.empresanahora.pt. 

Het is ook mogelijk een bedrijf op te richten via internet. Via de websitewww.portaldaempresa.pt/CVE/pt/EOL kan een particulier of een rechtspersoon (in dit geval vertegenwoordigd door de directeur) direct een bv of een nv oprichten. Voor deze handeling is een elektronische handtekening nodig.
Het online oprichten van een bedrijf kost tussen de 360 en 380 euro, exclusief de Portugese zegelbelasting (0,4 procent van het maatschappelijk kapitaal van het bedrijf).

Meer informatie:

• Centros de Formalidades das Empresas: www.cfe.iapmei.pt (gedeeltelijk ook in het Engels beschikbaar)
• Agência para o Investimento e Comércio Externo de Portugal - AICEP (Portugese investeringsagentschap): www.investinportugal.pt